İstanbul’a imzasını atan aile

İstanbul’a imzasını atan aile

İstanbul’u ziyaret edenlerin birçoğu 17’inci yüzyılın büyük Osmanlı mimarı Sinan’ın adını duyar. Ancak özellikle Boğaz’ı süsleyen birçok sembolik yapının mimarları olan Balyan ailesini o kadar kimse bilmez. Hatta İstanbul’da yaşayanlar her gün eserlerini görseler de adlarını olur ya hiç duymamışlardır. Oysa dört kuşak boyunca altı padişaha hizmet eden aile, fazlasıyla tedarik ve çeşitte eseri İstanbul’a miras bırakmış. Eserlerinin en kayda değer özelliği, süsleme sanatının tüm inceliklerini iç alanlarda olduğu dek dış cephede de bonkörce kullanarak Batı tarzı bir mimari uygulamaları. Bu Nedenle dışarıdan bakıldığında göze oldukça sade görünen, oysa süslemelerin daha fazla içeride yoğunlaştığı eski Osmanlı tarzını tamamıyla tersyüz etmişler.

Öykü, Anadolu’da başladı

Aile, Orta Anadolu’dan, Karaman yakınlarındaki bir köyden gelmiş. Ailenin ilk bilinen üyesi Meremetçi Bali Kalfa. Sultan
IV. Mehmet’in sarayındaki Ermeni mimarların kulağına gitmiş Bali Kalfa’nın başarıları. O da İstanbul’a gelmiş ve kendisine sarayda daha sonraki yıllarda oğlu Magar’a devredeceği bir yer edinmeyi başarmış. Magar, Sultan I. Mahmut ile bir şekilde zıt hafıza Bayburt’a sürgün edilmiş. Sürgün yerinde oğulları Krikor ve Senekerim’e mimarlık eğitimi vermiş. Krikor Amira Balyan (1764-1831) vaktinde aile şirketinin başarısı ciddi olarak artmış. Fakat maalesef eserlerinin bir kısmı zaman içinde kaybolup gitmiş. En önemli eseri 1826’da Sultan
II. Mahmut’un yeniçeri isyanını bastırması şerefine yaptırılan Tophane’deki Nusretiye (Başarı) Camisi. Eyüp’ün Haliç kıyısındaki ve bir zamanlar şehirdeki feslerin üretildiği Feshane ile Belgrad Ormanları’nda hâlâ ayakta olan Valide ve Topuzlu su bentleri tekrar Krikor Balyan’ın şehre kazandırdığı eserler arasında. Ayrıca Selimiye Kışlası’nın üç kanadının yapımını üstlenmiş. Krikor’un kardeşi Senekerim ise Beyazıt’ta İstanbul Üniversitesi avlusundaki Serasker Beyazıt Kulesi’ni yapı etmiş.

İstanbul’a imzasını atan aile

Şehrin şayet de en aşina eserlerinde Magar’ın en küçük oğlu Garabet Amira Balyan’ın (1800-1866) imzası var. Sultan Abdülmecit için 1843-1856 aralarında oğlu Nigoğos ile beraber Dolmabahçe Sarayı’nı yapı etmişler. Yaptıkları öyle muazzam bir proje ama sarayda bütün 285 oda var. Sadece küçük bir bölümü ziyarete açık olan odalardan şayet de en fazla alaka çekeni Mustafa Kemal’in 10 Kasım 1938’de son nefesini verdiği oda. Turun en son durağı olan, 38 metre yükseklikteki tavanıyla Muayede Salonu aslında büyüleyici bir mekân. Salonun dıştan fark edilmeyen kubbesinin aşağı çoğu padişah farklı alanlara yönlendirilmiş bayramları kutlamış. 1876’da Sultan V. Murat’ın tahta çıkma töreni Topkapı yerine burada üretilmiş. 1877’de birincil Osmanlı Parlamentosu salonda yığılmış. Atatürk 1927’de cumhurbaşkanı olarak İstanbul’daki ilk konuşmasını burada yapmış. Sarayda paha biçilemez bir fotoğraf koleksiyonu da var.

İçi değin dışı da süslü

Dolmabahçe Camisi adıyla aşina yapının da tasarımı Garabet Balyan’a ait. Sarayın girişinde Sultan II. Abdülhamit için yapı edilen 27 metre yüksekliğindeki, dört katlı saat kulesi 1890’da Sarkis Balyan kadar neobarok ve ampir üsluplar bir arada kullanılarak üretilmiş.
Garabet 1865’te Beylerbeyi Sarayı’nı oğlu Sarkis ile beraber yapı etmiş. Fazla daha kullanışlı olan bu sarayda yunuslarla süslenmiş fıskiyeli havuz var. Garabet’in bir öteki başyapıtı mükemmel güzelliğiyle Ortaköy sahilinde denize dürüst uzanmış, İstanbul denince akla birincil gelen karelerden biri. Ortaköy ya da az aşina adıyla Büyük Mecidiye Camisi benzer zarafete sahip olan Dolmabahçe Camisi’nin ikizi gibi.

İstanbul’a imzasını atan aile

Sultanahmet’teki, Divan Yolu’ndan Beyazıt’a dürüst bu arada Sultan II. Mahmut, Sultan Abdülaziz ve Sultan Abdülhamit’in naaşlarına ev sahipliği yapan türbeyi fark edersiniz. Türbe, Garabet göre 1840’ta üretilmiş.  Garabet’in daha eksik belli eserleri aralarında 1848’de yapı ettiği Nusretiye Saat Kulesi ile Beşiktaş’taki heybetli Surp Asdvadzadzin Kilisesi sayılabilir. Gümüşsuyu Caddesi’ndeki cazibeli Gümüşsuyu Askeri Hastanesi’nde de Garabet’in imzası var. Kandilli’de ‘Gümüş’ ile ‘Lale Devri’ dizilerinin seti olarak kullanılan Abud Efendi Yalısı’nı da o tasarlamış. Nigoğos Balyan’ın (1826-1858) trajik denecek değin kısa bir ömrü olmuş fakat yine de şehirdeki iki hazineyi tasarlama imkânı bulmuş; Küçüksu Kasrı ve Beşiktaş’taki Ihlamur Kasrı. Kalıcı bir evden ziyade, sultanların yolculukları esnasında dinlenmeleri için kullanacakları köşkler olarak tasarlanan her iki inşa da Balyan mimarisinin belirleyici unsuru olan zarif barok ayrıntı taşıyor. Çırağan Sarayı’nın karşısındaki zarif Minik Mecidiye Camisi’ni de kardeşi Sarkis tasarlamış ve 1848’de Nigoğos kadar inşa edilmiş. Keza 1853’te Kandilli’de yapılan Adile Sultan Sarayı da onun eseri.

İstanbul’a imzasını atan aile

Balyanların son kuşağı

Sarkis Balyan’ın (1835-1899) şehirdeki en ünlü eserleriyse iki otele ev sahipliği yapıyor: İlki Çırağan Sarayı Kempinski Hotel, diğeri de 1870’lerde Dolmabahçe Sarayı çalışanları için yaptırılan Akaretler’deki W Hotel. 1871’de inşa edilen Aksaray’daki Valide Sultan Camisi de bir takım kaynaklarda Sarkis ve kardeşi Agop’a mal ediliyor. 1889’da Sarkis, Yıldız Sarayı Parkı’ndaki şale konukevini Kaiser II. Wilhelm’in resmi ziyareti için genişletmiş. Ayrıca 1870’te parka harikulade Malta Köşkü’nü de ilave etmiş. Burada tıpatıp Beylerbeyi Sarayı’ndaki gibi içeriye bir havuz yapmış ve mermerden kuğularla süslemiş.

1870’te Emirgân Korusu’na ek ettiği Sarı Köşk de bir İsviçre şalesini yansıtıyor. Agop Balyan  (1838-1875) farklı alanlara yönlendirilmiş projelerde kardeşleriyle beraber çalışmış ama bu büyük mimarlar hanedanının sonu Sarkis ile gelmiş. Balyanlar, İstanbul’un açık havada da eserler yapmış: İzmit Hünkâr Kasrı, Hereke Kaiser Wilhelm Köşkü, Bandırma Ermeni Kilisesi ve Gaziantep’teki Kurtuluş Camisi gibi…
Aile üyelerinin mezarları İstanbul’da Üsküdar Bağlarbaşı Nuhkuyusu Caddesi’ndeki Ermeni mezarlığında.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahçelievler escort İstanbul escort beylikdüzü escort avcılar escort esenyurt escort beylikdüzü escort ataşehir escort ankara escort bayan çeşme escort